Midden-Kennemerland is een interessant gebied vanwege de verschillende verdedigingswerken die daar in de periode 12 na Chr. tot 1945 zijn gebouwd of aangelegd. In de afgelopen 2000 jaar zijn verschillende type verdedigingswerken gerealiseerd. Hierbij kan gedacht worden aan een Romeins castellum, kastelen of kastelengordels, een schans, de Linie van Beverwijk, de Stelling van Amsterdam en de Festung IJmuiden als onderdeel van de Atlantikwall.
2000 jaar landverdediging
In Midden-Kennemerland treffen we relatief dicht bijelkaar, op slechts enkele vierkante kilometers, veel locaties aan waar verdedigingswerken zijn gerealiseerd. Holland op zijn Smalst is altijd een stategische locatie geweest, vanwege de smalle landverbinding die het vormde met het Hollandsnoorderkwartier. In het gebied kan men spreken van "2000 jaar landverdediging".
Romeins Castellum (12-48 na Chr.)
Het begint bij de vooruitgeschoven vlootbasis van de Romeinen, het castellum Flevum bij Velsen (12-48 n. Chr.). Het is de meest noordelijke Romeinse locatie op het vaste land, min of meer op dezelfde hoogte van de Muur van Hadrianus in Groot-Brittannë. Deze grens is vanuit Velsen eenvoudig te bezoeken via de DFDS-ferry op Newcastle.
Kastelen (13e-14e eeuw)
Door het gehele gebied treffen we middeleeuwse kastelen aan (ruïnes), waarbij de gedachte opkomt dat er kastelengordels zijn geweest ter bescherming van de daarachter gelegen bestuurlijke centra in Aelbrechtsbergh (Bloemendaal) en Haarlem.
De Schans (1572-1576))
In Beverwijk treffen we een verwijzing aan naar de 80-jarige oorlog (1568-1648), namelijk De Schans. Don Fadrique Alvarez de Toledo, zoon van de bekende Alva, heeft ook in Beverwijk zijn legerkamp opgeslagen (1572-1576). Niet alleen de straatnaam herinnert ons aan deze oorlog, maar ook beelden die zijn vastgelegd.
De Linie van Beverwijk (1800)
De linie van Beverwijk wordt gevormd door lunetten. Dit verdedigingswerk is aanlegd in 1800 naar een ontwerp van de vestingbouwkundige C.R.T. Krayenhoff. Dit werk is gemaakt naar aanleiding van de oorlog in 1799. In deze Tweede Coalitieoorlog vochten in Noord-Holland de Patriotten met de Fransen tegen de Orangisten, Engelsen en Russen. Op het keerpunt van de strijd was het hoofdkwartier van generaal Brune in Beverwijk gevestigd, terwijl strijd werd geleverd in de duinen bij Heemskerk.
De Stelling van Amsterdam (1885-1914)
De Stelling van Amsterdam (1885-1914) staat op de werelderfgoedlijst van de UNESCO. In Midden-Kennemerland bestaat dit werk uit:
Vóór 1930 lag het Fort bij IJmuiden op de noordoever van het kanaal. Sinds de aanleg van de Noordersluis is het fort een eiland geworden (Forteiland).
Jaarlijks wordt in de maand september op en rond het UNESCO werelderfgoed "De Stelling van Amsterdam" allerlei activiteiten georganiseerd. Onderdelen van deze stelling liggen in Midden-Kennemerland, zoals het fort Veldhuis te Heemskerk, het Sint Aagtenfort te Beverwijk en het Forteiland in Velsen-IJmuiden.
De stelling is een verdedigingswerk rond Amsterdam.
Door een gebied rond de stad Amsterdam te innunderen (onder water te zetten) zou de stad worden beschermd en vormde daarmee een "vluchtburcht" voor het Nederlandse bestuurscentrum in Den Haag. De geestelijke vader van de innudatietechniek is Cornelis Kraijenhoff (1758-1840), die wij ook kennen als de ontwerper van de "Linie van Beverwijk" (lunetten), die tussen Beverwijk en Heemskerk is aangelegd in 1800.
De Atlantikwall (1940-1945)
De Atlantikwall is aangelegd tijdens de Tweede Wereldoorlog (1940-1945). Deze linie loopt van Noordwegen tot de grens met Spanje (2685 km). In Midden-Kennemerland ligt de Festung IJmuiden. Dit is een uitgebreid complex met bunkers en omringd door een tankval.
